Saatin İcadı ve Geçmişten Günümüze Gelişimi

Eski insanlar mı daha medeniydi? Yoksa biz mi daha medeniyiz. Tarih boyunca insanı incelediğimiz zaman onların bizden geri kalmadıklarını görürüz. Bizim şuan mantığımıza almayan pek çok şeyi eski uygarlıklar yapmayı başarmıştır. Aslında cevap çok basit onlarda en az bizim kadar medeniydi. Saat konusunda da eski medeniyetler zamanının gerisinde değildiler. Çünkü onlarında bir zaman hesabı yapması gerekiyordu ve zamanın gerisinde kalmadılar. Peki geçmişte insanlar zamanı nasıl ölçüyordu.

İşte bu yüzden saatin icadını anlatacağım bu yazımda tüm medeniyetlerin kullandığı saat çeşitlerini inceleyeceğiz.

Saatin İcadı

Geçmişten günümüze saat, bir çok farklı şekle bürünmüştür. Bundan dolayı tek bir saat icadından bahsetmek mümkün değil. Bu başlıkta ilk medeniyetlerin ilkel saatlerinden başlayarak sırasıyla 13. yüzyıl mekanik saatleri ve çağımızın elektronik teknolojisi ile başka bir boyut kazanan akıllı saatlere kadar tarihi bir yolculuğa çıkacağız.

Saati Kim İcat Etti?

Saatin icadını, bir zaman dilimi içine koymak yanlış olur. Çünkü geçmişten günümüze saat uygarlığın gelişimine bağlı olarak sürekli değişmiş ve güncellenmiştir. Bundan dolayı saatin bir çok mucidi vardır. Yazının kalan kısmında saat çeşitlerini ve mucitleri hakkında bilgi verelim.

Güneş Saati

Tarihi olaylar incelendiği zaman ilk zaman ölçen aletin güneş saati olduğu düşünülmektedir. Bundan 4000-4500 yıl önce yani MÖ 2500’lü yıllarda Mısırda kullanılmıştır. Saatin icadının bu yıllara dayandırılmasının sebebi piramitlerin yapısı ve yapılış şekli ile alakalıdır. Güneş saati, ilk ilkel saattir ve saatlerin atasıdır. Bazı kaynaklar ilk saati kum saati olarak gösteriyor olsa da saatin atası güneş saatleridir. Güneş saatinin en büyük dezavantajı zamanı sadece güneşin olduğu zamanlarda kullanılabilmesidir.

Mısırlılar, güneşin her gün belli bir düzene bağlı olarak doğup battığını fark ederek, bu düzeni de zamanı ölçmek için kullanmaya başladılar. Yere çakılan bir çubuk sayesinde güneşin konumuna göre bu çubuğun oluşturduğu gölge boyunun değiştiğini gördüler ve zamanı o döneme göre oldukça doğru bir şekilde ölçmeyi başardılar.

Su Saati

Tarihte, Mısır ve Babil gibi medeniyetlerde kullanıldığı bilinen su saati güneş saatinin işlevsiz kaldığı durumlar için icat edilmiştir.

Su saati, bir kabın içinden akan suyun kabın içindeki işaret dilimlerine ulaşma süresi ile zamanı ölçmekteydi. Güneş saati aksine günün her anında zaman hesaplaması yapılmasına olanak sağladığından daha işlevsel olarak kullanılmıştır.

Kum Saati

Bu saat çeşidi günümüzde belirli bir sürenin ölçümü için hala kullanılmaktadır. İki tarafı geniş, ortası dar bir cam fanus içindeki kumun, bir taraftan diğer tarafa geçtiği bir mekanizmadır. 

Kum saati daha çok kısa zaman dilimlerini belirlemek için kullanılır. Ölçtüğü süre sabit olduğu için zamanı ölçme konusuna tam olarak hakim olduğu söylenemez. Ancak bugün dahi kullanımda olması, işe yaradığının da göstergesidir.

8. yüzyılda Avrupalı bir papazın dua süresini ayarlamak için bu saati icat edip kullandığı düşünülmektedir.

Mekanik Saat

Sanayi devrimi ile demir madeni daha işlevsel kullanılmaya başlanmıştı. Fakat hali hazırda süresiz olarak zamanı ölçebilecek bir araç hala yoktu. Bir saat mekanizmasının ilk çizimi 1364 yılında Jacopo di Dondi tarafından yapılmıştır. Daha sonrasında ise şehir merkezlerini süslemeye başlamıştır.

Ayrıca ilk mekanik saatlerde kadran, akrep ve yelkovan bulunmuyordu. Saatlere insanların bakıp anlayabileceği yazılar koymak yerine, o günün şartlarındaki kiliseler örnek alınmış, insanların işlerini yaparken duyabilecekleri çan sesi ile saat başları bildiriliyordu. Bu saatler bir mekanik enerji ve dişli sistemlerle hareket eder ve belirli sayı aralıklarında çan gibi seslerle insanlara geçen süre duyurulurdu.

Tarihte ilk mekanik saat örnekleri 14. yüzyıl ile şehirleri süsleyen saat kuleleri kabul edilmektedir. Daha öncesinde özellikle kiliselerde mekanik saat örnekleri görülse de yeterince hassas değillerdi.

İlk sarkaçlı saati 1656’da Christiaan Huygens yaptı. Huygens’in sarkaçlı saatinde günde 1 dakikadan daha az bir hata veriyordu ve daha sonraki düzeltmeler sayesinde saatin hatalarını günde 10 saniyeye düştü. İşte bu çalışmalar sayesinde zamanı tam anlamı ile doğru ölçebilen saatin icadı mümkün oldu.

Geçmişten Günümüze Saatin Gelişimi

Zemberek (Kurmalı) Saat

Günümüzdeki saatlerin atası 1524 yılında Alman kilit ustası Peter Henlien’in icat ettiği zemberekli saatlerdir.

Mekanik saatlerdeki zemberek genelde kapalı bir topaca benzer kurma kolu yardımıyla saat kurulur. Dedelerimizin ceplerinde taşıdığı köstekli saatler birer kurmalı saatlerdir.

Zembereğin göbeği akrep ve yelkovana bağlıdır. Göbeğin direğine bir çark vardır ve zemberek bu çarka bağlıdır. saatin kurma kolunu çevirdiğimizde çark içinde mekanik enerji oluşur ve bu enerji akrep ve yelkovanı döndürür.

İlk kurmalı saatler zamanla enerjisini tükettiği için durmaması için sürekli kurmak gerekirdi.

İlk masa saati zembereğin icadı ile ortaya çıkmıştır. Daha sonra cebe sığacak kadar küçültülmüştür. O yıllarda önce evlerde sonrada insanların üzerinde birer aksesuar haline geldi. İşte bu özelliğinden dolayı günümüz saatlerinin atası kabul edilir.

Zemberekli saatin icadı ile zaman ölçen aletler birer moda ürünü olmuştur. Günümüzde bile çocukluk yıllarından itibaren insanlar üzerilerinde saat taşır. Bu alışkanlık insnalarda o dönemde başlamıştır.

Elektronik Saatler

Mekanik devrimi sonrasında ortaya elektronik teknolojisi çıkmıştır. Saat ustaları bu teknolojiyi saatler üzerinde kullanarak yeni bir devrim yapmış ve adeta saatin icadı yeniden gerçekleşti.

Pilli Saat

Kurmalı saatler, ilk mekanik saatlere nazaran kusursuz zaman ölçüyordu. Fakat kurmayı unutursanız durma ihtimali vardı. İşte bu sorunu ortadan kaldıracak teknoloji pildi. Mekanik saate edepte edilen piller sayesiyle mekanik çarklara enerji verilir.

1952’de ilk kez pilli saatin icadı ile üretilmeye başlandı. Hiçbir kurmalı saatin ulaşamadığı sağlamlık ve dakikliğe ulaşmak artık mümkündü. Ayrıca artık saatler kolumuzda birer aksesuar olmuştur.

Quartz Saat

Bir çok insan quartz saat nedir? merak eder. Mekanik saatlerin aksine bu saatlerde işi tamamen pil ve quartz taşı yapıyor. İşte adını bu quartz taşından almaktadır. Bu pil saatin içerisinde çok ufak bir elektrik akımı gerçekleştirir. Quartz taşının sahip olduğu pizoelektrik özelliği sayesinde elektrik akımı verildiği zaman mükemmel frekansta sürekli aynı sürede titremeye başlar.

İşte quartz’ın bu özelliği saatin sapma ihtimalini sıfıra indirdiği için kusursuz saatler üretilebilir. Bu taşa doğada sıkılıkla rastlanabildiği için pahalı da değildir. quartz taşının keşfi ile en sağlam mekanik saatin icadını yapmayı insanlık başarmıştır.

Bir saatin quartz olup olmadığını saatin üzerindeki etiketinden ve tik tok diye çıkan sesinden anlarız. Bu ses aslında quartz taşının titreme sesidir.

Geçmişten günümüze elektronik saat çeşitleri

Dijital Saat

Dijital saatin tarihçesi, dijital elektroniğin keşfi ile başlamıştır. Dijital saatler sayısal göstergeden oluşmaktadır. Yani saatler, dakikalar ve saniyeler sayılarla gösterilir. Dijital saatin ilk mucidi Alman mucit Josef Pallweber dır. 1883 yılında patent başvurusunda bulunmuştur.

1883’den günümüze kadar dijital saat özellikle LCD ve Led teknolojisinin gelişimi ile yaygınlaşmıştır. Duvar saatlerinden, kol saatlerine, buzdolabına hatta cebimizdeki telefonlara kadar dijital saatler hayatımıza girmiştir.

Akıllı Saat

İnsanlık teknolojide ne mesafe kat etmişse saatte o teknolojiye ayak uydurdu. Günümüzün son teknoloji saatleri ise akıllı saatlerdir (Smart Watch). Teknolojide “Akıllılık” uzaktan bağlanabilme özelliğini ifade etmektedir. Yani bu saatler bilgisayara ve kablosuz internet ağına entegre olabilen saatlerdir. İnsanoğlunun akıllı saat fikri eskilere dayanmaktadır.

Günümüzün akıllı saatleri, 2015 yılında Apple iWatch’ı tanıtmıştır. Sonraki yıllarda pek çok özelliklere sahip akıllı saatlerin icadı ile nitelikli pek çok akıllı saat piyasaya sürülmüştür. Akıllı saatlerin temel özellikleri;

telefon görüşmesi, mesajlaşma,sağlık analizi,adım sayma hatta müzik dinleme özelliği bile mevcuttur.

Saatin Keşfinin Önemi

  • İnsanlar, zamanı tutarak yaptığı işleri sınırlandırmayı başarmıştır. Ayrıca ilk saat ile, Mısırlılar güneş saati ile güneşin gün içi açılarını belirleyerek yapılar inşa etmiştir.
  • Saatin icadı ile medeniyet daha uygar hale gelmiş. Yeni yapılar icat etmiştir.
  • Saatin icadı, en çok da uluslararası ticareti etkilemiştir. Saatin gelişmesi ile insanlar özellikle denizcilik alanında gelişmiş ve daha derin sularda seferler düzenleyerek yeni kıtalar, yeni ürünler keşfetmiştir.

Geçmişten günümüze saatin gelişimini anlattığım bu yazının sonuna geldik. Yorum kısmından düşüncelerinizi paylaşırsanız sevinirim.

Yorumlarınızı Bekliyorum...