Potansiyometre Nedir? ve Kullanım Alanları

Eğer bir elektronikçi iseniz zaten potansiyometreyi biliyorsunuzdur. Ben bu yazı ile bildiğimiz bu bilgileri bir arada toplamaya çalışacağım.  Madem öyle ilk olarak Potansiyometrenin tanımı ile işe başlayalım ve konuyu anlatmaya devam edelim. :))

Potansiyometre Nedir?

Tüm elektronikçilerin bildiği üzere potansiyometre bir direnç (reosta) türüdür. Fakat diğer direnç türlerinden ayrılan en büyük özelliği ise direnç değeri değiştirilebilir olmasıdır.

Potansiyometrenin Yapısı

Potansiyometre genel olarak üç bacaklı olmaktadırlar. Bu bacakların ikisi iç yapısında sabit fakat üçüncü bacak ise iç yapısında hareketli bir yapıya sabittir. İşte bu hareketli yapı sayesinde sabit diğer iki bacaktan sürekli değişen bir voltaj çıkışı alabilmek mümkün hale gelmektedir.

Aşağıda Potansiyometrenin yapısını tanıtan resimi inceleyebilirsiniz.

Potansiyometrenin Elektronik Sembolü

Potansiyometreler genel anlamda elektronikte aşağıdaki resimdeki gibi sembol edilmektedir.

Potansiyometre Çeşitleri

Başlıca potansiyometre çeşitleri şunlardır;

1. Doğrusal (Lineer) Potansiyometreler

Doğrusal bir düzlem üzerine montaj edilmiş direnç türüdür. Direnç değeri 0’dan itibaren doğrusal bir şekilde artar. Bu artım sayesinde elektronik bir devrede doğrusal bir şekilde voltaj kontrolü sağlanabilir. Mantığını daha iyi anlayabilmek için eklediğim resimleri inceleyiniz.

Yukardaki resim doğrusal sistemli bir potansiyometrenin iç yapısını göstermektedir. Sağdaki resim de ise bu potansiyometrenin hareketli milinin pozisyonuna göre verdiği çıkışı sembolize eden bir grafik yer almaktadır.

2. Dairesel (Rotational) Potansiyometreler

Dairesel bir düzlem üzerine montaj edilmiş bir direnç türüdür. Doğrusal Potansiyometre türünden ayıran en önemli özelliği ise Direnç değeri logaritmik bir düzen de artma göstermektedir.

Yukardaki resim dairesel sistemli bir potansiyometrenin iç yapısını göstermektedir. Sağdaki resim de ise bu potansiyometrenin hareketli milinin hareketine göre verdiği çıkışı sembol eden bir grafik yer almaktadır.

Potansiyometrenin Avantajları

Bu kısmımda maddeler halinde potansiyometreyi ona benzer özellik taşıyan diğer elektronik parçalardan ayıran önemli özellikleri hakkında bilgi vermeye çalışacağım.

Düşük Maliyet: Diğer voltaj ayarlama için kullanılabilecek elemanlara kıyasla daha ucuza bulunabilmektedir.
Düşük Teknoloji: Kullanılan teknolojinin basitliğinden dolayı kolayca nasıl kullanılabileceği anlaşılabilmektedir.
Kolay Kullanım: Kullanımı kolay ve çabuk öğrenilebilir.

Potansiyometrenin Dezavantajları

Potansiyometreyi olumsuz etkileyen sebepler ise kısaca şunlardır;

İç Parçalarda Aşınma: İç parçalarda zamanla aşınmalar meydana gelebilmektedir.
Düşük Hassasiyetlik: Yüksek hassasiyetliği yakalamak zordur.
Düşük Yenilenebilirlik:
Sınırlı Frekans Cevabı:

Potansiyometrenin Kullanım Alanları

Potansiyometreler genel anlamda aşağıda yer alan amaçlar doğrultusunda kullanılmaktadır. Bunlar;

Voltaj Kontrolü: Potansiyometre genel anlamda voltaj kontrolü amacı ile kullanılmaktadır. Çoğunlukla ise gerilim bölücü olarak kullanılmaktadır. Bu alana örnek olarak dimmer devreleri ve basit motor kontrol devreleri örnek gösterilebilir.

Akım Kontrolü: Çok sık olarak kullanılmasalar da akım kontrolü amacı ile de kullanılabilmektedirler. Şimdilik bu konu hakkında çok fazla bir bilgiye sahip olmadığım için atlıyorum.

Pozisyon Algılama: Pozisyon algılama sensörü olarak ta kullanılmaktadırlar. Fakat bu durumda hassas bir ölçüm için ayrıca bir elektronik devre ile kontrol edilmesi gerekir. Bu konuya aşağıda ayrıntılı bir şekilde değinelim.

Yukarıdaki resimi dikkatle inceleyecek olursak potansiyometrik konum algılama sensörleri hakkında bir fikir sahibi olabiliriz. Bu resimdeki sol taraftaki kısım bir potansiyometreyi temsil etmektedir. Ortadaki kısım ise Opamptır.
Opamplar, en basit tanımı ile gerilim yükselten devre elemanıdır. Buradaki görevi ise kısaca şudur;
Bu devrede opamp, potansiyometrede oluşan gerilim farkını yükselterek çıkışta daha hassas bir çıkış alabilmemizi sağlar. Yani potansiyometrenin çıkışına eklenen opamp ile en ufak bir voltaj değişikliğini bile hassas bir şekilde ölçe bilmemizi sağlar.
Resimde de görüldüğü gibi opamp çıkışında oluşan yükseltilmiş voltaj şu formül ile hesaplanabilir.
Vout = Rf/Rn (V2-V1)
En sağdaki resimde ise potansiyometrenin hareketli yapısının hareketi sonunda alınacak çıkışın grafik ile gösterilmiş halidir.

 

Comments (17)

  1. ibrahim BAYRAM Mayıs 6, 2013
  2. anil Haziran 13, 2013
    • Sadık Bozkurt Haziran 15, 2013
  3. melih çakıl Ağustos 5, 2013
    • Sadık Bozkurt Ağustos 5, 2013
  4. mehmet Kasım 18, 2014
    • Sadık Bozkurt Aralık 13, 2014
  5. mehmet Ocak 5, 2015
  6. mustafa Nisan 5, 2015
    • Sadık Bozkurt Nisan 19, 2015
  7. murat Ağustos 29, 2015
  8. Hasan Ocak 3, 2016
  9. Ahmet Ocak 19, 2016
  10. coşkun Mart 4, 2016
  11. ömersefa Mart 13, 2017
  12. arda Mart 30, 2017
  13. Mehmet Mirze Ağustos 3, 2017

Leave a Reply